گفتگو است سخن از تاريخ اسلام و تاريخ ايران مىرود در واقع سخن از دو تاريخ پيوسته به هم است ، چون در دورانى كه صحنهء غالب رويدادهاى مهم اسلام همين سرزمين ايران بوده و همهء رشته‌هاى علوم و فرهنگ آن هم در همين‌جا و به‌وسيلهء مردمى از همين ديار پايه و مايه گرفته است تاريخ اسلام و ايران هم قابل تفكيك نيستند . نه كسانى كه بخواهند تاريخ اسلام را جدا از تاريخ ايران و مردم آن بشناسند به نتيجه‌اى صحيح مىرسند ، و نه آنها كه تاريخ ايران و مردم آن را در دوران اسلامى بىتوجه به سير تحولات تاريخى اسلام در ايران و گرايشهاى اسلامى ايرانيان مورد بحث و بررسى قرار مىدهند . و به سبب همين پيوستگى است كه چون اين تاريخ در مدارس اسلامى ايران يعنى كانون اصلى خود جائى براى مطالعه و تحقيق نيافته تا باتوجه به جنبه‌هاى مختلف آن همهء چهره‌هاى آن چنان كه در واقع بوده است نمودار گردد ، و در مراكز ديگرى هم كه مورد مطالعه بوده به جنبه‌هاى ايرانى آن كمتر توجه شده و بيشتر جنبهء عربى آن ، آن هم به گونه‌اى مبالغه‌آميز ، مورد توجه قرار گرفته است ، ازاين‌رو اين تاريخ از جهات بسيارى در پردهء ابهام مانده ، و در تفسير رويدادهاى آن غالبا پندارها جاى واقعيات را تا حد تحريف گرفته است . و اين چيزى است كه آثار گمراه‌كنندهء آن را نه‌تنها در مردم ناآگاه بلكه در بسيارى از درس خواندگان و عالمان و مراكز علمى اين زمان هم كه تاريخ اسلام و فرهنگ آن را تنها از يك جنبهء آن مورد مطالعه قرار داده‌اند مىتوان ديد ، و اينك يك نمونه : نخستين كنگرهء اتحاديهء دانشگاههاى اسلامى در نخستين كنگرهء اتحاديهء دانشگاهى اسلامى كه در سال 1348 هجرى شمسى در يكى از مدارس دينى قديمى شهر فاس در كشور مغرب كه امروز ، با تغييراتى در آن ، به نام دانشگاه قرويين خوانده مىشود ، برپا گرديده بود ، و در آن شانزده كشور اسلامى و بيش از بيست دانشگاه و دانشكده و مؤسسهء عالى اسلامى نماينده داشتند ، هدف از برپائى آن كنگره چنين اعلام شده بود :